ایمنی درمانی چیست ؟ روش های درمان، مزایا و عوارض ایمونوتراپی

ایمنی درمانی یا ایمونوتراپی ، یکی از جدیدترین روش های درمانی است که برای مقابله با سلول های سرطانی و درمان انواع سرطان ها، بیماری های التهابی، هپاتیت و … مورد استفاده قرار میگیرد. این نوع روش درمانی تفاوت زیادی با دیگر روش های درمانی سرطان نظیر پرتو درمانی و شیمی درمانی دارد و عوارض کمتری نیز ایجاد خواهد کرد. ایمونوتراپی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا بتواند سلول های سرطانی را شناسایی و با آنها مقابله نمایند. انجام این کار نیز بسیار راحت تر و موثرتر است زیرا داروهای مورد استفاده در این روش از بافت های سیستم لنفاوی و گلبولهای سفید ساخته شده است. در واقع ایمنی درمانی، نوعی روش درمان بیولوژیکی است و با استفاده از ارگانیسم زنده به مبارزه با سلولهای سرطانی می پردازد.
همانطور که میدانید، سلولهای سرطانی نوعی سلولهای جهش یافته و پیشرفته هستند که توانایی بالایی در اختفا، مبارزه و ایجاد اختلال در سیستم ایمنی بدن دارند. البته سلولهای ایمنی بدن نیز بسیار قدرتمند بوده و می توانند انواع بیماریها، عفونت ها و سلولهای مهاجم را از بین ببرند و حتی توانایی مقابله با سلولهای سرطانی را نیز دارند. اما در بیشتر مواقع نمی توانند سلولهای های سرطانی را به عنوان سلولهای مخرب و مهاجم تلقی کرده و واکنشی نسبت به آنها انجام دهند. زیرا سلولهای سرطانی از بافت و سلولهای بدن ساخته شده اند و تطابق زیادی با دیگر سلولهای بدن دارند. اما با استفاده از ایمنی درمانی ، گلبولهای سفید می‌توانند به راحتی سلولهای سرطانی را تشخیص داده و به مبارزه با آنها بپردازند.
در گذشته تنها روش های شیمی درمانی و پرتو درمانی برای مقابله با سرطان به کار برده می‌شد. متاسفانه در این روش ها، هدف اصلی، جلوگیری از تقسیم سریع سلولی است که باعث نابودی سلولهای سالم و غیر مخرب بدن نیز می‌شود. اما در سالهای اخیر، ایمونوتراپی نیز مورد استفاده قرار گرفت. این روش درمانی با هدف قرار دادن ژن های خاص پروتئینی که باعث تولید سلولهای سرطانی می‌شوند، با این بیماری مبارزه میکند. به همین دلیل میتوان از این روش در درمان انواع سرطان ها نظیر سرطان های خون، ریه، پوست و مثانه استفاده کرد.
به طور کلی ایمنی درمانی باعث مهار شدن موقت گلبولهای سفید و ایجاد توانایی تشخیص سلولهای تغییر یافته و پروتئین های سازنده سلولهای سرطانی می‌شود. در نتیجه گلبول ها میتوانند این سلولهای مخرب را شناسایی و به آنها حمله کنند.

ایمنی درمانی یا ایمونوتراپی

انواع ایمونوتراپی

انواع مختلفی از ایمنی درمانی جهت مقابله با سرطان وجود دارد که هر کدام در شرایط خاص مورد استفاده قرار میگیرند.

استفاده از مهار کننده های چک پوینت

در سیستم ایمنی بدن، بخشی به نام چک پوینت وجود دارد که به منظور جلوگیری از واکنش های شدید در برابر بیماری ها و سلول های مهاجم فعالیت میکند. مهار کننده های چک پوینت باعث غیر فعال شدن این بخش شده تا گلبولهای سفید بتوانند با حداکثر توان به دفاع از بدن بپردازند.

توانمندسازی سلولهای T شکل

سلولهای T شکل بخشی از سیستم ایمنی بدن هستند که به مقابله با سلولهای سرطانی می پردازند. در آزمایشگاه ، فعال ترین نوع این سلولهای از طریق نمونه برداری از تومور سرطانی، استخراج شده و تغییراتی در آن ایجاد میگردد. در نتیجه سلول میتواند با سرعت بالاتری تکثیر شده و با قدرت بیشتری به مبارزه ادامه دهد.

استفاده از آنتی بادی های مونوکلونال

 آنتی بادی ها مونوکلونال نوع دیگری از روش ایمنی درمانی هستند که به صورت آزمایشگاهی تولید شده و برای علامت گذاری بر روی سلولهای سرطانی با اهداف خاص استفاده میشوند. این نوع پروتئین ها در شناسایی بهتر سلولهای سرطانی توسط گلبولهای سفید بسیار تاثیر گذارند و سرعت درمان را بالاتری میبرند.

استفاده از واکسن درمانی

این نوع واکسن ها به منظور تقویت سیستم ایمنی جهت واکنش دهی بهتر به سلولهای سرطانی وارد استفاده قرار گرفته و تفاوت زیادی با واکسن ها پیشگیری کننده دارند.

استفاده از تعدیل کننده های سیستم ایمنی بدن

تعدیل کننده ها نوع دیگری از ایمونوتراپی ها هستند که با استفاده از متعادل سازی سیستم ایمنی بدن، باعث افزایش پاسخ دهی در برابر سلولهای سرطانی میشوند.

روش های استفاده از ایمنی درمانی  

برای استفاده از تکنیک های ایمونوتراپی در بدن، روشهای مختلفی وجود دارد تا بتوان داروها را به بدن منتقل کرد. از جمله این روش ها عبارتند از:

  • تزریق مستقیم داروهای ایمونوتراپی داخل رگهای ورید یا Intravenous
  • انتقال داروهای ایمونوتراپی به صورت قرص یا کپسول و از طریق دهان یا Oral
  • استفاده از داروهای ایمونوتراپی به صورت موضعی و از طریق مالش بر روی پوست یا Topical
  • انتقال داروهای ایمونوتراپی به طور مستقیم و از طریق مثانه یا Intravesical
ایمنی درمانی برای برخی بیماریهای خاص

ایمنی درمانی برای برخی بیماری های خاص

همانطور که گفته شد، ایمونوتراپی میتواند بسیاری از بیماری های سرطانی، هپاتیت، التهابات پوستی و بسیاری  از بیماری هایی که به صورت جهش های ژنتیکی ایجاد شده یا دارای سطح بالایی از پروتئین PD-L1 هستند را درمان کند. اما همیشه استثنایی هم وجود دارد و در برخی بیماری ها اثر گذاری کمتری از خود نشان داده است. از دیگر بیماری های درمان شده با استفاده از ایمونوتراپی میتوان موارد زیر را نام برد:

  • هپاتیت مزمن B و C
  • سرطان کلیه
  • پسوریازیس
  • بیماریهای التهابی روده نظیر کرون و کولیت اولسراتیو
  • بیماری  MS
  • سارکوم کاپوسی
  • ملانوما
  • آرتریت روماتوئید
  • انواع خاصی از لنفوم و لوسمی

مدت زمان استفاده از دوره ایمونوتراپی

مدت زمان استفاده از روش های درمانی ایمونوتراپی به عوامل زیادی همچون نوع بیماری و میزان پیشرفت آن، واکنش بدن به بیماری و دارو و همچنین تکنیک های ایمونوتراپی استفاده شده در دوره درمان است. این دوره ها میتوانند به صورت روزانه، هفتگی و ماهانه صورت گرفته و البته مدت زمانی نیز برای استراحت و ریکاوری در نظر گرفته میشود.

مدت زمان اثر گذاری ایمونوتراپی

همانطور که می‌دانید، سلولهای سرطانی بسیار هوشمند عمل کرده و می توانند بعد از مدتی با روش درمانی مقاومت کرده و با آن تطبیق پیدا کنند. تفاوتی ندارد که از چه روش درمانی استفاده می‌کنید. زمانی که تومور بتواند با درمان سازگار شود، مدت درمان و اثر گذاری نیز طولانی تر شده و زمان بیشتری را به خود اختصاص می‌دهد. به طور مثال، در روش شیمی درمانی، سلولهای سرطانی بعد از چند هفته یا چند ماه با درمان سازگار شده و درمان تاثیر کمتری بر آنها ایجاد می‌کند. اما ایمونوتراپی مدت زمان بیشتری اثر گذار خواهد بود و درمان به مدت یک سال جواب دهنده است. البته برخلاف روش های دیگر، ایمنی درمانی در ابتدای درمان باعث متورم شدن توده سرطانی میشود. اما بعد از مدتی حجم توده کاهش پیدا کرده و سلول های تومور از بین میروند.

عوارض ایمنی درمانی یا ایمونوتراپی

استفاده از روش های درمانی ایمونوتراپی همانند دیگر روش های درمانی، عوارض و پیامدهایی نیز به همراه دارد. البته نوع و شدت واکنش ها و عوارض احتمالی بسته به شدت بیماری و مقاومت بدن بیمار داشته و در همه بیماران استفاده کننده از این درمان یکسان نیست. همانطور که گفت شد، داروهای ایمونوتراپی، با هدف مهار کردن چک پوینت ها جهت بالاتر بردن شدت حملات گلبولهای سفید ساخته شده اند. همچنین این داروها، پروتئین های PD-L1 را مورد حمله قرار داده تا از تولید و تکثیر سلولهای سرطانی پیشگیری نمایند. این دو عامل در دوره درمانی میتواند عوارض خفیف تا جدی در بیماران مختلف به وجود بیارود. به طور میانگین، حدود ۲۰ درصد از بیماران درمان شده با روشهای ایمنی درمانی، با عوارض شدیدی مواجه شوند. همچنین بین ۴۰ تا ۶۰ درصد از بیماران دچار عوارض جانبی متوسط خواهند شد.
این عوارض حدود ۲ تا ۳ ماه بعد از شروع دوره درمانی نمایان میشود. اگر با نظارت ها و بررسی های مداوم و دقیق بتوان به طور زودهنگام عوارض را تشخیص داد، به راحتی میتوان اثرات آنها را کاهش داده و از بروز مشکلات جدی پیشگیری کرد. از جمله رایج ترین عوارض دوره های درمانی ایمونوتراپی میتوان به التهابات روده بزرگ، اسهال و استفراغ، تنگی نفس و سرفه های شدید، کم کاری یا پرکاری غده تیروئید، افزایش آنزیم های کبدی، خارش و التهاب پوست و … اشاره کرد.

نحوه کنترل عوارض جانبی ایمنی درمانی

زمانی که عوارض ناشی از ایمونوتراپی در بیمار شدید باشد، برای جلوگیری از وخامت، دوره ایمونوتراپی متوقف شده و دوره تزریق داروهای کورتیکواستروئید مانند پردنیزولون آغاز میشود. این داروها شدت عوارض جانبی را در طول چند هفته کاهش داده و از بین میبرد. در زمان استفاده از دوره، هرگونه علائم جانبی جدید نظیر اسهال، التهاب روده و سرفه و … باید به پزشک متخصص بیماریهای سرطانی گزارش داده شود تا میزان داروها را کاهش داده یا نوع داروها را تغییر دهد.
به طور مثال، مصرف داروی لوپرامید می تواند باعث اسهال شدید در بیمار شده و مصرف داروهای ضد سرفه میتوان شدت التهابات ریه را افزایش دهد. همچنین برخی داروها نیز باعث التهاب دیواره های روده شده که در صورت عدم درمان میتواند باعث پارگی دیواره ها و در نهایت مرگ گردد.

مزایا و معایب ایمنی درمانی

مشکلات مصرف آنتی بیوتیک ها در دوره ایمنی درمانی

همانطور که میدانید، داروهای ایمونوتراپی برای بالا بردن سطح مبارزه گلبول های سفید برای مقابله با سلولهای سرطانی مورد استفاده قرار میگیرند. اما استفاده از آنتی بیوتیک ها باعث کشته شدن بسیاری از باکتری های بی ضرر روده میشود. در نتیجه استفاده از آنتی بیوتیک ها در دوره درمانی ایمونوتراپی باعث کاهش احتمال اثرگذاری داروهای ضد سرطان میشود و دوره درمان را طولانی تر میکند. بخصوص بیمارانی که از داروهای مهار کننده چک پوینت استفاده کرده اند، بیشترین نتایج منفی را دریافت میکنند. بنابراین در طول دوره ایمنی درمانی باید از مصرف آنتی بیوتیک ها جهت از بین بردن عفونت های خفیف و عوامل ایجاد کننده تب و سرفه، خودداری نمود.

مزایای استفاده از روش درمانی ایمونوتراپی

همانطور که گفته شد، ایمونوتراپی می تواند بسیاری از بیماریهای سرطانی و التهابی و بیماری هایی که با استفاده از پرتو درمانی و شیمی درمانی آنها نمی توان آنها را برطرف کرد، درمان نمود. از جمله این بیماری ها، سرطان پوست است که با استفاده از پرتو درمانی شیمی درمانی نمی توان به نتایج مطلوب دست پیدا کرد. در برخی اوقات نیز پزشک برای بهبود سریع تر و درمان قطعی تر از ترکیب روش های ایمنی درمانی و شیمی درمانی استفاده می کند. این تکنیک میتواند سرطان را به طور کامل ریشه کن نماید.
از دیگر مزایای ایمونوتراپی، میزان عوارض کمتر و بازدهی بیشتر نسبت به سایر روش های درمانی است. زیرا درمان با استفاده از این روش، آسیبی به بافت های بدن وارد نکرده و تنها سیستم ایمنی بدن را درگیر میکند.
یکی از بزرگترین مزایای ایمونوتراپی، احتمال بازگشت تومور سرطانی و ابتدای دوباره بیمار به سرطان است. زیرا در این روش، سیستم ایمنی بدن تکنیک های جدیدی برای مقابله با سلولهای سرطانی آموخته است و میتوان به راحتی با آنها مبارزه کرده و از تشکیل دوباره تومور جلوگیری نماید.

معایب استفاده از روش ایمونوتراپی

توجه داشته باشید که در استفاده از درمان ایمونوتراپی، با توجه به بهبود قطعی و عدم برگشت تومور، نمی توان انتظار بروز عوارض جبران ناپذیر و مخرب را داشت. اما همیشه در روش های درمانی، معایبی نیز وجود دارد، زیرا هر بیماری در هر بدنی شکل و شرایط خاصی را برای درمان نیاز خواهد داشت. بنابراین نمی توان از یک نوع درمان برای همه بیماری ها انتظار بازده صد درصدی داشت. از جمله بارزترین معایب ایمونوتراپی میتوان به ایجاد حساسیت و آلرژی در بیمار اشاره کرد. همچنین حساسیت های پوستی و خارش، تورم، درد و قرمزی در محل تزریق دارو نیز اجتناب ناپذیر است.
در برخی افراد نیز ممکن است علائمی از جمله تب و لرز، خستگی و تعریق زیاد دیده شود. این علائم ناشی از بالا رفتن قدرت سیستم دفاعی بدن است که باعث واکنش های اینچنین در بدن میگردد. در برخی موارد مشکلاتی مانند تورم شکمی و افزایش وزن ناشی از تجمع مایعات در زیر پوست دیده شده است. همچنین در بعضی بیماران سردرد، سرگیجه و تپش قلب نیز مشاهده شده اما این نشانه ها دائمی نبوده و پس از دوره اول درمان و در دوره استراحت برطرف شده اند.
در برخی شرایط خاص ممکن است داروهای ایمنی درمانی به بافتهای کبد، کلیه، روده و اندامهای حیاتی بدن حمله کرده و به آنها آسیب بزنند. در چنین شرایطی پزشک درمان را متوقف کرده و از روش های متفاوت جهت برطرف کردن آسیب های احتمالی استفاده میکند. از دیگر معایب استفاده از درمان ایمونوتراپی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

  • جوش و دانه زدن پوست
  • لکه های پوستی
  • علائمی شبیه به آنفولانزا
  • ضعف
  • سرگیجه
  • دردهای عضلانی یا مفصلی
  • مشکل تنفس
  • فشار خون کم یا زیاد
  • تورم و افزایش وزن
  • تپش قلب
  • اسهال
  • ایجاد عفونت
  • التهاب اندام
  • گرفتگی سینوس

چکیده مطلب 

روش ایمونوتراپی یا ایمنی  درمانی یکی از روش های درمان و مقابله با سلول های سرطانی است که می تواند آن ها را کنترل کند و ازبین ببرد. ایمونوتراپی انواع مختلفی دارد و به روش های متفاوتی استفاده می شود. همچنین این روش درمانی می تواند مزایا و معایبی برای بیماران داشته باشد. 


تگ ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *