سلول درمانی چیست ؟ معرفی انواع سلول درمانی و کاربردهای درمانی آن

سلول درمانی یا Cell Therapy، نوعی روش درمانی با استفاده از سلولهای بنیادی و سلولهای زنده است که باعث بهبود بیماریهای سخت و انواع سرطان ها میشود. در این درمان، سلولهای زنده یا سلولهای بنیادی به بیمار تزریق شده تا جایگزین سلولهای آسیب دیده شده و بیماری را کاهش دهند. این سلولها به دو دسته سلولهای پرتوان و چند توان تقسیم بندی شده و هر کدام از آنها قابلیت تبدیل شدن به نوع خاصی از سلولها در بدن را دارند. البته سلولهای چند توان تا حدودی محدودتر از سلولهای پر توان بوده و نمی توانند به انواع زیادی از سلولها تبدیل شوند. به طور مثال، سلولهای T شکل میتوانند به عنوان سلولهای ایمنی به بدن تزریق شده و به کمک سلولهای واسطه به مبارزه با سلولهای سرطانی بپردازند. در واقع این سلولها در دوران شیمی درمانی و روشهای درمانی تومورهای سرطانی بسیار موثر خواهند بود.
در گذشته سلول درمانی به صورت آزمایشگاهی و بر روی حیوانات آزمایش تست میشد. اما در قرن بیستم به منظور مبارزه با سرطان خون و پذیرش قطعی اندامهای پیوندی در بدن بیمار مورد استفاده قرار گرفته و نتایج بسیار مطلوبی حاصل کرده است. سپس با توسعه این روش، امروزه میتوان از سل تراپی در درمان بیماریهای استخوانی و پیوند استخوان استفاده کرد. برای درمان چنین بیماریهایی با روش سل تراپی، سلولهای زنده از بدن فرد بیمار یا یک فرد سالم گرفته شده و به صورت هدفمند کشت میشود. سپس در زمان درمان به بدن بیمار تزریق شده تا در محل آسیب دیده لانه گزینی نمایند یا به سلولهای دیگر تبدیل شده و زمینه رشد سلولی را فراهم نمایند. با استفاده از سلول درمانی، میتوان به طور قطع بیماری های صعب العلاج را درمان کرده و بیمار را بهبود بخشید.

سلول درمانی یا سل تراپی

انواع سلول درمانی یا سل تراپی

امروزه و با پیشرفت علم، انواع مختلفی از سل تراپی برای درمان بیماریهای مختلف قابل انجام است. به طور کلی حدود ۸ هزار تکنیک سل تراپی در بیمارستان ها و آزمایشگاه ها انجام میشود که به کمک آنها میتوان بیماریهای زیادی نظیر درمان سرطان خونی، ترمیم گلبولهای سفید خون و بیماری های مرتبط با پلاکت خون را درمان کرد. همچنین پیوند سلولهای بنیادین جهت خون سازی و ایجاد مغز استخوان، جزو تکنیک های رایج سلول درمانی هستند.
البته سل تراپی نیز مانند هر درمان دیگری دارای دسته بندی نیز هست. این دسته بندی ها بر اساس قدرت سلولهای مورد استفاده جهت درمان، انجام شده و به دو گروه بزرگتر سلولهای پرتوان و چند توان نیز تقسیم گردیده اند. البته تمامی این سلولها از بافتهای بدن برداشت شده و در آزمایشگاه توسعه داده شده اند.

انواع سلول های بنیادی پرتوان

سلولهای جنینی

این نوع سلولها یکی از پرتوان ترین نوع سلولهای بنیادین هستند که در محیط ایزوله آزمایشگاهی از جنین دریافت شده و در آزمایشگاه کشت می گردند. سلولهای جنینی توانایی زیادی در بازسازی هر نوع سلول در بدن را داشته و می توانند به سرعت تکثیر گردند. البته استفاده از این نوع سلولهای بنیادی مشکلاتی نظیر عدم تطابق با سلولهای بیمار را داشته که ممکن است منجر به واکنش و مقابله از طرف سیستم ایمنی بدن گردند.

سلولهای القایی بزرگسالان

سلول درمانی با استفاده از سلولهای بنیادی بزرگسالان به صورت القایی و بازنویسی سلول انجام میشود. در واقع برای سل تراپی از این طریق، نیاز است تا نمونه ای سلولهای ناحیه مورد نظر از بین فرد برداشت شده و سپس با استفاده از از دستکاری DNA به سلولهای پرتوان تبدیل میشوند. بازدهی این نوع درمان به نسبت سلولهای جنینی بالاتر است. زیرا سلولهای فرد بزرگسال از بدن خود فرد برداشت شده و با بافت بدن بیمار کاملاً منطبق و هماهنگ هستند. همچنین در ابتدای درمان، سرعت عمل بسیار مناسب دارند. اما در ادامه درمان، نرخ بازدهی سلولها کاسته میشود. دلیل این امر نیز، مسن بودن سلولهای القایی و همچنین اختلال در دستکاری های ژنتیکی آنهاست. در واقع ایجاد تغییرات در DNA سلول مسن بسیار سخت تر از سلول بنیادی جنینی است و حجم بسیاری از سلولهای نمونه به همین دلیل می میرند. همچنین سلول درمانی به این روش نیز ممکن است باعث جهش ژنتیکی در سلول گردد.

انتقال هسته سلول های بنیادی 

در این روش درمانی سل تراپی، هسته سلولهای فرد بالغ در محیط آزمایشگاهی برداشت شده و به سلول تخمک فرد بیمار انتقال داده میشود. برنامه نویسی سلول در این روش بسیار ساده تر بوده و میتوان سلول پرتوان مناسبی ایجاد کرد. زیرا در این نوع درمان، سلولها از بدن فرد بوده و کاملاً هماهنگ و منطبق هستند و احتمال واکنش سیستم ایمنی بدن به هیچ وجه وجود ندارد. همچنین این درمان برای افرادی که دچار اختلال در میتوکندری هستند نیز مناسب است زیرا از میتوکندری فرد اهدا کننده نیز میتوان به عنوان جایگزین استفاده کرد. البته انجام چنین درمانی کمی مشکل تر است و تنها در پستانداران قابل انجام خواهد بود.

سلولهای جنینی پارتنوژنتیک 

این روش نیز با استفاده از تخمک های زده انجام میشود اما دیگر خبری از هسته سلولی و اسپرم نیست. برای درمان کردن تخمک ها در این روش، از مواد شیمیایی خاصی استفاده می شود که باعث بارور شدن و تولید جنین میگردد. بنابراین، سلولهای بنیادی جنینی از این جنین بدست می آید. سلول درمانی با این روش بسیار کارآمد است، زیرا سلولهای جنینی بدست آمده از نظر ژنتیکی همانند ژنتیک جنین طبیعی در بدن زنان خواهد بود و میتوان از آنها برای درمان بسیاری از بیماری ها استفاده کرد.

انواع سلولهای بنیادی چند توان

سلول های خون ساز 

این نوع سلولهای بنیادی به منظور ترمیم و نوسازی انواع سلولهای خونی در بدن مورد استفاده قرار میگیرند و میتوانند به انواع سلولهای خونی تبدیل شوند. این نوع سلولها، از خون فرد بیمار، نمونه مغز استخوان و خون موجود در بند ناف برداشت شده و در آزمایشگاه کشت میشوند.

سلول های مزانشیمی

این نوع سلولهای چند توان به منظور سلول درمانی بیماریها و مشکلات سلولی در استخوانها، غضروف ها، ماهیچه ها و سلولهای چربی مغز کاربرد دارد. برای بدست آوردن سلولهای بنیادی مزانشیمی، از نمونه های مغز استخوان، چربی مغز و بند ناف استفاده خواهد شد.

سلولهای عصبی 

سلولهای عصبی نیز جزو سلولهای چند توان هستند واز نواحی خاصی از مغز پستانداران برداشت می شوند. اما تعداد این سلولها بسیار محدود است و همین امر، کار اصلاح ژنتیکی را سخت تر خواهد کرد. همچنین این سلولها تنها مختص هر فرد بوده و امکان نمونه گیری از فرد دیگر وجود ندارد. هدف از برداشت این سلولهای بنیادی، استفاده از آنها به عنوان ترمیم کننده سلولهای عصبی مغز و سلولهای حمایت کننده مغز است.

سلولهای اپیتلیال 

این نوع سلولهای چند توان نیز به منظور تولید و ترمیم سلولهای قرنیه چشم مورد استفاده قرار می گردند. اما برای بدست آوردن آنها به سلولهای تشکیل دهنده پوست و پوشش داخلی دیواره های معده و روده نیاز است.

سل تراپی

رابطه بین سلول درمانی و ژن درمانی

سل تراپی و ژن درمانی ، هر دو روش های بسیار کارآمد در درمان بیماری های ژنتیکی هستند و می توانند با جایگزین کردن سلولهای جدید و سالم، بجای سلولهای تخریب شده و معیوب، علائم بیماری را به راحتی کاهش دهند. علاوه بر این در درمان سرطان ها نیز موثر بوده و میتوانند به از بین بردن پروتئین های مولد سلولهای سرطانی کمک نمایند. همانطور که میدانید، ژن درمانی به منظور اصلاح و انتقال ماده ژنتیکی به سلولهای هدف انجام شده و سلول درمانی با استفاده از سلولهای بنیادی، برای جایگزینی سلولهای اصلاح شده و سالم با سلولهای معیوب انجام میگیرد. استفاده از هر دو روش درمانی در کنار یکدیگر باعث میشود تا بتوان ژن های مناسبی را در سلولهای بنیادی قرار داده و سلولهای حاوی پروتئین و توالی ژنوم خاص ایجاد کرد.
سلولهای بنیادی میتوانند با استفاده از تکنیکهای سل تراپی به بدن بیمار منتقل شده و سلولهای خاصی را تولید و تکثیر نمایند. بنابراین سلول درمانی با سلولهای بنیادی میتواند در درمان بسیاری از بیماری ها موثر باشد. اما اگر ژن های بخصوص وارد سلولهای بنیادی شوند، اثربخشی درمان بسیار بیشتر خواهد شد. برای انتقال ژن ها در سلول بنیادی نیز میتوان زا روشهای تزریق مستقیم یا کشت در سلول استفاده نمود.

درمان با استفاده از ترکیب ژن درمانی و سلول درمانی

همانطور که گفته شد، با استفاده از ژن درمانی و سل تراپی به طور همزمان، میتوان بسیاری از بیماری های لاعلاج و سخت را درمان کرده و به درمان ژن های معیوب سلولی پرداخت. بسیاری از بیماری هایی که با روش های دیگر پزشکی غیر قابل درمان بوده و یا برای درمان آنها نیاز به صرف وقت و هزینه بالا خواهید داشت، با استفاده از ژن درمانی و سلول درمانی میتوان درمان کرد. به عنوان مثال، میتوان به جهش های ژنتیکی ایجاد شده در بافتهای بدن نظیر مغز استخوان اشاره کرد که با استفاده از اصلاح ژنتیکی و سل تراپی قابل درمان است. البته نوع جهش های ژنتیکی در هر فرد و با توجه به نوع بیماری، ممکن است به صورت متفاوت رخ داده و برای درمان آن، هدف گذاری متفاوتی نیاز باشد. اما با استفاده از سل تراپی و ژن درمانی، می توان به راحتی سلولهای مورد نیاز را ایجاد کرده و بیماری را برطرف نمود.
بیمارانی که به هموفیلی مبتلا هستند، دچار جهش سلولی در خون شده و لخته های خونی در بدن آنها ایجاد میگردد. حال فرض کنید که فردی دچار بیماری هموفیلی نوع A و فرد دیگری دچار بیماری هموفیلی نوع B است. در هموفیلی نوع A، سلول خونی در فاکتور ۸ ژنوم خود دچار جهش شده و در هموفیلی نوع B، سلول خونی در فاکتور ۹ ژنوم خود دچار جهش شده است. در چنین حالتی با استفاده از سلولهای بنیادی و اصلاحات ژنتیکی، میتوان سلولهای جایگزینی را ایجاد کرده که تنها با هدف درمان و رفع اختلالات مورد نظر عمل کنند تا بیماران درمان شوند.
در کنار این موارد، علائم و اثراتی نیز در زمان بیماری ایجاد شده که به کمک سلول درمانی و ژن درمانی قابل برطرف کردن هستند. به طور مثال، سلولهای جهش یافته بیماری هموفیلی، در کنار فعالیتهای مخرب خود، نوعی پروتئین غیر فعال نیز ترشح کرده که باعث اختلال در واکنش دهی مناسب سیستم ایمنی بدن میشود. بیماری های دیگری همچون سرطان، دیابت، پارکینسون، رماتیسم و … نیز چنین علائم و اثراتی را ایجاد میکنند. پس بهترین را برای درمان چنین حالتی، استفاده از سل تراپی و ژن درمانی است. زیرا می توان به کمک آنها سلولهای مخرب را محدود کرده، جریان خون به سمت آنها را مسدود کرده و واکنش های سیستم ایمنی بدن نسبت به آنها را بهبود بخشید.

مزایای استفاده از سلول درمانی

مزایای استفاده از سلول درمانی

امروزه استفاده از سل تراپی در درمان بسیاری از بیماری ها کاربرد داشته و میتوان بسیاری از بیماری ها را با استفاده از این نوع روش درمانی بهبود بخشید. البته تحقیقات بر روی سلولهای بنیادی و نحوه استفاده از آنها در درمان بیماریهای صعب العلاج و پرهزینه همچنان ادامه دارد و در سالهای آتی شاهد توسعه بسیار این نوع درمان خواهیم بود.
همانطور که میدانید، برا انجام درمان سل تراپی، نیاز به نمونه برداری از سلولهای بنیادی است تا بتوان آنها را در محیط آزمایشگاهی کشت داده و با استفاده از تغییرات ژنتیکی، به سلول مورد نظر برای درمان بیماری تبدیل کرد. سلولهای بنیادی، به طور طبیعی در بدن هر فرد وجود داشته و در ناحیه و اندام، نوع خاصی از آنها وجود دارد. این سلولها به طور طبیعی در بدن فعالیت کرده و وظیفه ترمیم بافت های آسیب دیده و سلولهای مرده را بر عهده دارند و در به تاخیر انداختن پیری موثر هستند.
اما به کمک علم  سلول درمانی میتوان سلولهای بنیادی را اصلاح و تقویت کرد تا در درمان بیماری مختلف موثر باشند. از جمله مزایای استفاده از سلولهای بنیادی و درمان با استفاده از سل تراپی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

  • استفاده از دران سلولی در زمینه های پزشکی احیا کننده و کلونینگ درمانی.
  • درمان بیماری هایی نظیر سرطان، اسکیزوفرنی، بیماری آلزایمر، پارکینسون، صدمات نخاعی و دیابت.
  • رشد سلولهای اندام ها و ارگانهای حیاتی بدن با استفاده از سلولهای بنیادی و پیوند آنها در بدن بیمار.
  • کمک به تحقیقات پزشکی در خصوص رشد سلولهای جنین و جلوگیری از پیری و مرگ.
  • ساخت انواع داروهای مورد نیاز برای درمان بیماریهای خاص با استفاده از سلول درمانی.
  • بررسی انواع داروها بر روی نمونه های سلول های بنیادی برای بررسی و تحلیل درمانی و شناسایی عوارض و مشکلات احتمالی آنها.
  • انجام تحقیقات به منظور شناسایی راههای طبیعی جهت جلوگیری از پیری و کسب عمر طولانی.
  • کشف راه های جدید برای ایجاد تاخیر در فرسایش سلولی .
  • احتمال بالای پذیرش سیستم ایمنی بدن در استفاده از سلولهای بنیادی برداشت شده از بدن بیمار.
  • استفاده از سل تراپی به منظور ایجاد تاخیر در فعالیت سلولهای مخرب و جهش یافته.
  • انجام باروری های مصنوعی و تولد جنین های آزمایشگاهی برای استخراج سلولهای بنیادی جنینی و تست انواع روشهای درمانی ژنتیکی و سلولی بر روی آنها.
  • تحقیقات به منظور کشف راههای جلوگیری از تولد های غیر طبیعی و کاهش نقص عضو در نوزادان.
  • کاهش احتمال تولد جنین همراه با بیماری های مادرزادی.
  • تبدیل سلولهای بنیادی به انواع سلولهای مورد نیاز در بدن و ایجاد تطبیق پذیری بالاتر از حالت طبیعی جهت جلوگیری از ایجاد دوباره اختلال.

معایب استفاده از سلول درمانی

سل تراپی نیز مانند تمامی روش های درمانی دارای معایب و نقص هایی است که باعث به وجود آمدن عوارض و اثرات مختلف بر روی بیماران میگردد. از جمله این معایب عبارتند از :

  • استفاده از این روش درمانی میتواند در برخی موارد اثرات و جهش های غیر طبیعی در بدن ایجاد کرده که در حالت معمول امکان پذیر نیستند.
  • درمان با استفاده از سلولهای بنیادی میتواند منجر به باریک تر شدن رگ های کرونر قلبی شود.
  • استفاده از سلولهای بنیادی در روش درمانی سل تراپی نمی تواند تمامی بیماران را درمان کرده و بیماریها را برطرف نماید.
  • بر طبق آمار تنها ۵۰ درصد از بیماران موفق به درمان و پذیرش سلولهای بنیادی توسط سیستم ایمنی بدن میشوند.
  • از بین رفتن سلولهای بلاستوسیت تخمک ها در اثر لقاح آزمایشگاهی سلولهای بنیادی جنینی در بدن.
  • یکی از محدودیت های درمان سلولی این است که سلولهای بنیادی هر قسمت از بدن نظیر سلول بنیادی خون، تنها قادر به تبدیل شدن به انواع مختلفی از سلولهای خونی است و نمی توان از آن در درمان سلولهای مغزی استفاده کرد.
  • احتمال عدم پذیرش سلولهای بنیادی جنینی در بدن بیمار و توسط سیستم ایمنی فرد بسیار بالاست، زیرا این سلولها از بدن بیمار استخراج نشده اند.

خلاصه 

روش های درمانی متفاوتی برای درمان بیماری سرطان وجود دارند. یکی از این روش ها سلول درمانی است . در این روش سلول های بنیادی به بدن بیمار تزریق می شوند و جایگزین سلول های آسیب دیده می شوند. این روش درمانی مانند دیگر روش ها عوارضی خواهد داشت اما درمقابل یکی از روش های درمانی موثر بر ازبین بردن سلول های سرطانی است.  

 


تگ ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *